#bản-sắc-Việt

Mùi đu đủ xanh (1993) — Trần Anh Hùng

Sài Gòn thập niên 50 qua mắt một cô bé ở đợ trong gia đình trung lưu. Không có drama lớn, không có chiến tranh — chỉ là cuộc sống thường ngày: mùi bếp, tiếng mưa, ánh sáng lọc qua hiên nhà. Đây là phim dễ vào nhất với người nước ngoài vì hình ảnh đẹp, ra đời cách đây 23 năm, là quy chuẩn cho cái đẹp, rất nhiều mọt phim khi đánh giá những phim Việt đẹp nhất đều có phim này trong danh sách .
Giải Caméra d'Or (Máy quay vàng): Giải thưởng danh giá dành cho bộ phim đầu tay xuất sắc nhất của một đạo diễn trẻ.
Giải Prix de la Jeunesse (Giải thưởng của giới trẻ): Giải thưởng do hội đồng giám khảo trẻ tuổi bình chọn.
Giải thưởng César của Pháp (1994)

Bao giờ cho đến tháng Mười (1984) — Đặng Nhật Minh

Hậu chiến. Một người vợ giấu tin chồng đã hy sinh vì không muốn cha chồng đau lòng. Phim nhà nước nhưng không có mùi tuyên truyền — điều cực kỳ hiếm với điện ảnh Việt thời đó. Đặng Nhật Minh là đạo diễn trong nước duy nhất tôi tự tin giới thiệu với người nước ngoài mà không cần rào trước đón sau.

Song Lang (2018) — Leon Lê

Sài Gòn thập niên 90, giữa thế giới cải lương đang tàn và xã hội đen. Đẹp mà không cố. Chạm vào bản sắc Nam Bộ theo cách không phim nào gần đây làm được. Phim duy nhất của điện ảnh Việt đương đại mà tôi thấy không cần giải thích gì thêm khi giới thiệu cho người ngoài xem. Bộ này ra rạp rất vắng rất ít người xem, thật rất đáng tiếc cho một phim đẹp như vậy. Nhờ bộ phim này mà đạo diễn đã thành lập một câu lạc bộ hát cải lương biểu diễn định kỳ vẫn còn hoạt động đến giờ - 2026.
Hành trình đi tìm một rạp hát cổ để lên phim thật là rất tâm huyết, một hành trình thú vị bên lề bộ phim.

Giải Bông sen vàng — Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 21^[1]
Giải Phim về TP.HCM xuất sắc — Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM lần 1 (2024)^[2]
Giải Phim truyện xuất sắc nhất — LHP LGBTQ Atlanta – Out On Film 2019[^song-lang-3]
Giải Golden Tripod & Đạo diễn hình ảnh của năm — Hiệp hội Đạo diễn hình ảnh Úc^[3]
Tổng cộng hơn 50 giải thưởng trong và ngoài nước tính đến năm 2024 — phim Việt đoạt nhiều giải thưởng nhất từ trước đến nay.

Quán Kỳ Nam (2025) — Leon Lê

Sài Gòn những năm 1980. Câu chuyện về mối liên kết thầm lặng, ý nhị giữa Kỳ Nam — một người phụ nữ Bắc 54 cô độc, mang trong mình những mất mát không thể giãi bày — và Khang, một dịch giả trẻ vừa chuyển vào thành phố, ôm ấp những khát vọng riêng. Tiếp nối tinh thần của Song Lang, Leon Lê một lần nữa chọn kể về những con người bình thường trong một góc Sài Gòn đang đổi thay.

Giải Shooting Star (Sao băng) — Liên hoan phim Quốc tế Hawaii (HIFF) lần thứ 45^[4]
Giải Đạo diễn xuất sắc nhất — Liên hoan phim Nghệ thuật châu Á (AAFF) 2026^[5] Trình chiếu tại các LHP Quốc tế: Toronto, Busan, Bangkok, Hawaii (2025–2026).

Đất phương Nam (1997) — bộ phim dài tập

Nếu bạn muốn hiểu miền Nam Việt Nam — không phải Sài Gòn đô thị mà là miền Tây sông nước, con người Nam Bộ, tính cách phóng khoáng của vùng đất mới — thì đây là tác phẩm không thể bỏ qua. Câu chuyện cậu bé An lang bạt trên sông nước Cửu Long thập niên 1920–30 là một bức tranh toàn cảnh về văn hóa, đời sống và con người Nam Bộ thời chưa bị đô thị hóa xóa nhòa. Nhiều người lớn lên ở miền Nam xem phim này như một phần ký ức tuổi thơ.
Phim này được nhiều cây đa cây đề tham gia, tất cả đều xuất sắc từ giám chế, đạo diễn, diễn viên, tui đặc biệt thích nhạc tính phim rất đa dạng, từ cải lương, hò, rất nhiều bài Lý, dân ca Nam bộ , ngâm thơ. nhờ sự tham gia của nhạc sĩ Lư Nhất Vũ.
Bộ phim có sức sống vượt thời gian, tuy nhiên giờ coi lại thấy buồn vì nhiều diễn viên yêu thích trong phim giờ đã về trời rồi.

• Giải Bông Sen Bạc cho "Phim truyện điện ảnh xuất"
• Giải Cánh diều Bạc cho "Phim điện ảnh xuất sắc nhất"
  Giải A: Tại Giải thưởng thường niên của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 1997.
  Giải Mai Vàng: Trao tặng cho đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn tại Giải Mai Vàng lần thứ III năm 1997 cho hạng mục Đạo diễn

Mùa len trâu (2004) — Nguyễn Võ Nghiêm Minh

Phim này khi tôi giới thiệu cho một người nước ngoài họ đã ngủ gục khi coi được 20 phút . Nhưng với tôi — người lớn lên với những hình ảnh thôn quê đó — đây là một trong những phim xúc động nhất tôi từng xem.

Mùa len trâu là mùa nước lũ ở miền Tây, khi người ta phải dắt trâu đi tìm đất cao để trú — một tập tục đã hoàn toàn biến mất. Hiện giờ không còn ai dùng trâu cày ruộng nhiều nữa, máy móc đã thay thế hết, và mùa len trâu chỉ còn trong phim này và trong ký ức của một thế hệ. Những cảnh đồng ngập nước mênh mông, những đứa trẻ ngồi trên lưng trâu giữa trời chiều — đó là Việt Nam đang mất đi từng ngày theo quá trình hiện đại hóa, và bộ phim ghi lại được nó trước khi nó biến mất hoàn toàn. Tôi nhớ tuổi thơ của tôi rất nhiều, ước gì mình là đứa trẻ ngồi trên lưng con trâu đó vào mùa nước nổi. Nhất định phải có bộ phim này nếu muốn kể những bộ phim mang đậm bản sắc Việt Nam.

Giải đặc biệt — LHP Quốc tế Locarno (Thụy Sĩ)^[6]
Giải đạo diễn xuất sắc nhất — LHP Quốc tế Chicago (Mỹ)^[7]
Giải Grand Prix (giải cao nhất phim truyện nhựa) — LHP Amiens (Pháp)^[8]
Giải đặc biệt — LHP Quốc tế Amazonas (Brazil)^[9]
Giải Quay phim xuất sắc nhất — LHP châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 50^[10]
Giải Phim nước ngoài xuất sắc nhất — LHP Quốc tế Palm Springs lần thứ 17 (Mỹ, 2006)^[11]

Xích lô (1995) — Trần Anh Hùng

Tôi đã giới thiệu phim này cho một người bạn nước ngoài. Họ nói "boring." Tôi hiểu — phim không có cốt truyện rõ ràng, không có nhân vật anh hùng, không có kết có hậu. Tôi cũng rất cố gắng để xem hết 2/3 phim, nhưng khi vượt qua mốc đó, mới bắt đầu thấy hay. Cái sự chán lúc đầu là cái giá phải trả để có thể cảm nhận được cái hay phía sau, kiểu như tán tỉnh vậy, phải có thử thách đau khổ mood swing lên xuống, chứ tán đổ cái là được liền sẽ chán luôn. Sự khổ sở khi vật vã với cơn nhàm chán lúc đầu chính là một phần trải nghiệm để thấm tác phẩm, nếu như nhảy ngay để xem phần cuối tôi sẽ không cảm nhận được nhiều như vậy.

Xích lô là phim bị cấm chiếu tại Việt Nam trong một thời gian dài vì nó mô tả đúng thứ mà những nhà làm phim trong nước không được phép nói — đói nghèo, mại dâm, tội phạm, phẩm giá con người bị bán rẻ ở Sài Gòn đầu thập niên 90. Đây là những hiện thực có thật, không phải hư cấu, và chính vì vậy nó bị coi là nguy hiểm, trong thời buổi mới hợp nhất đất nước năm 90s, người ta chỉ được khuyến khích nói những điều gì "tích cực, tốt đẹp"

Với thế hệ sinh năm 90s như tôi, phim còn có một giá trị khác hoàn toàn: nhìn lại gu ăn mặc, đường phố, con người Sài Gòn của bố mẹ ông bà mình ngày đó. Đã gần 30 năm trôi qua, Xích lô đã trở thành tư liệu lịch sử — bức ảnh sống động của một thành phố và một thời đại không còn nữa.

Các diễn viên trong phim đa số là người thật, họ không diễn, họ làm chính họ ở ngoài đời. Vai chính là một người làm việc chân tay đạo diễn lựa chọn chưa từng diễn xuất, ổng chỉ diễn duy nhất một vai đó trong đời.

Ròm (2019) — Trần Thanh Huy

Xóm nghèo Sài Gòn đương đại. Thế giới vé số, cờ bạc, những con người bên lề. Phim đạt giải tại Busan — rồi về Việt Nam bị cấm chiếu một thời gian dài.

Có một chi tiết ít người biết: phim bị kiểm duyệt không chỉ vì mô tả cảnh nghèo. Nghe nói Ròm gián tiếp đặt bi kịch số phận của những con người đó vào cơn sốt bất động sản — và đó là vùng cấm, vì đa số tỷ phú Việt Nam giàu lên từ bất động sản, tức là những người đang đứng đầu hệ thống quyền lực hiện tại.

Sau rất nhiều nỗ lực của đoàn phim, Ròm cuối cùng được chiếu — nhưng là bản đã bị cắt. Bản không cắt tồn tại nhưng đạo diễn đã phải ký thỏa thuận giữ kín, nếu vi phạm sẽ bị phạt nặng. Tôi đến nay vẫn không có cách nào xem được bản gốc đó. Bản bị cắt xem sẽ thấy một số chỗ khó hiểu — nhưng mà giờ biết sao được.

Giải New Currents — Liên hoan phim Quốc tế Busan 2019 (BIFF)^[12] (Giải cao nhất tại BIFF — phim Việt đầu tiên giành được giải này)

Bên trong vỏ kén vàng (2023) — Phạm Thiên Ân

Camera d'Or Cannes 2023. Một người đàn ông về quê chôn cất người thân — nhưng thật ra là hành trình vào trong chính mình, qua tín ngưỡng dân gian, Công giáo, và những câu hỏi về ý nghĩa sống theo cách rất Việt Nam. Có vài chi tiết về đám tang và đám cưới trong phim kể câu chuyện về nguồn gốc phong tục tập quán người Việt, và cả cách người trẻ Việt Nam đi hát karaoke khi thất tình nữa. Các câu hỏi suy tư về cái chết, về thiện ác, về sự sống sinh ra và mất đi. Phim chậm và dài — nhưng đây là phim Việt duy nhất hiện tại tôi thấy ngang tầm với những gì điện ảnh châu Á đang làm tốt nhất.

Giải Caméra d'Or (Máy quay vàng) — Liên hoan phim Cannes lần thứ 76, 2023^[13] (Phim Việt thứ hai đoạt giải này sau đúng 30 năm kể từ Mùi đu đủ xanh)

Chuyện tử tế (1987) — Trần Văn Thủy

Phim tài liệu. Bị cấm ngay sau khi ra đời. Đây là tài liệu trung thực nhất về Việt Nam thời bao cấp — người dân nói thẳng vào mặt camera về cái nghèo, cái dối, cái bất công. Không có phim nào khác làm được điều này trong bối cảnh đó. Xem phim này để hiểu tại sao thế hệ bố mẹ chúng ta là như vậy.

Danh sách này vắng mặt toàn bộ phim thương mại Việt thống trị phòng vé, vậy hóa ra gu phim đại chúng Việt Nam lại không xem phim đậm bản sắc Việt ? Tại vì phim tôi chọn để giới thiệu toàn là phim tôi thích thôi. cứ cho là tôi thiên vị cũng được, cũng không sao đâu.

Ghi chú

Bên trong vỏ kén vàng (spoil)