Phim bị cấm chiếu, thu hồi hoặc không qua được kiểm duyệt tại Việt Nam

Đọc cùng: Sách bị kiểm duyệt Việt Nam · Tạp chí và website bị chặn Việt Nam · Toàn cảnh kiểm duyệt Việt Nam

Lưu ý nguồn: Tổng hợp từ Wikipedia tiếng Việt (trang "Danh sách phim bị cấm phát hành tại Việt Nam"), VnExpress, RFA, Reuters, Variety, Korea Herald và báo chí trong nước. Phim do đạo diễn Việt kiều/hải ngoại hoặc có yếu tố quốc tế thường bị xét kỹ hơn. Một số trường hợp không có văn bản cấm chính thức — chỉ có việc phim không bao giờ được phép quay, không bao giờ được duyệt, hoặc bị gỡ "âm thầm" khỏi nền tảng mà không có thông cáo.

Nhóm 1 — Phim/series bị cấm vì góc nhìn về chiến tranh và lịch sử Việt Nam (kể cả khi không hề được quay trong nước)

The Sympathizer (đạo diễn: Park Chan-wook & Don McKellar, HBO, 2024) Series truyền hình dựa trên tiểu thuyết đoạt giải Pulitzer của Viet Thanh Nguyen. Đây là trường hợp đáng chú ý nhất gần đây vì bị cấm trước khi quay lẫn sau khi phát hành, theo hai tầng riêng biệt:

• Trước khi quay: Đoàn phim nhiều lần xin phép quay tại Việt Nam nhưng bị từ chối. Đồng đạo diễn Don McKellar kể: "Tôi đã viết nhiều thư cho hội đồng kiểm duyệt... nhưng cuối cùng chính phủ từ chối." Đoàn phải chuyển toàn bộ cảnh quay "Việt Nam" sang Thái Lan.

• Lý do từ chối: Theo tác giả Viet Thanh Nguyen, chính phủ Việt Nam cho rằng cuốn tiểu thuyết "khắc họa cuộc cách mạng Việt Nam dưới góc nhìn tiêu cực" — cùng lý do khiến chính cuốn tiểu thuyết gốc (dù đoạt Pulitzer 2016) chưa từng được dịch và xuất bản chính thức tại Việt Nam, dù một NXB lớn trong nước đã mua bản quyền dịch từ nhiều năm trước.

• Sau khi phát hành (4/2024): Series bị cấm chiếu hoàn toàn tại Việt Nam và mọi nhắc đến nó bị kiểm duyệt trên truyền thông nhà nước. Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô (báo nhà nước) gọi series là "có độc" và cảnh báo rằng "các trang mạng xã hội của các thế lực thù địch [...] ca ngợi nội dung phim và khéo léo lồng ghép các chi tiết xuyên tạc lịch sử Việt Nam nhằm phá hoại Đảng và Nhà nước."

• Đáng chú ý: nhiều bài báo từng đăng về quá trình sản xuất phim trên các báo lớn trong nước đã biến mất khỏi mạng sau khi phim lên sóng — dấu hiệu cho thấy có chỉ thị kiểm duyệt từ cấp cao, dù áp dụng không đồng đều.

• Chính phủ chưa bao giờ ra lệnh cấm bằng văn bản công khai — đây là kiểu cấm "âm thầm" điển hình: không tuyên bố, chỉ đơn giản là không tồn tại trên các nền tảng và bị xóa khỏi diễn ngôn công khai.

link xem:

• Tập 1: Xem trên Google Drive

• Tập 2: Xem trên Google Drive

• Tập 3: Xem trên Google Drive

• Tập 4: Xem trên Google Drive

• Tập 5: Xem trên Google Drive

• Tập 6: Xem trên Google Drive

• Tập 7: Xem trên Google Drive

• Audio Tiếng Việt Sách nói Sympathizer: Nghe Sách Nói - Kẻ Nằm Vùng

• Bản dịch Tiếng Việt Sympathizer: Tải bản dịch PDF

We Were Soldiers / Chúng tôi từng là lính (đạo diễn: Randall Wallace, 2002) Bị cấm và gây tai tiếng lớn liên quan diễn viên gốc Việt Đơn Dương, người đóng vai phụ trong phim. Phía Việt Nam cho rằng phim "không phản ánh đúng sự thật lịch sử cuộc chiến tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, làm sai lệch hình ảnh người chiến sĩ." Sở Văn hóa – Thông tin TP.HCM yêu cầu Đơn Dương làm tường trình; sau đó ông phải sang Mỹ định cư.

Green Dragon / Rồng xanh (đạo diễn: Timothy Linh Bui, 2001) Cùng liên quan vụ Đơn Dương (vai chính). Bị cho là "xuyên tạc sự thật về Việt Nam", có nhiều cảnh bị xem là bôi bác hình ảnh đất nước.

Rambo: First Blood Part II (đạo diễn: George P. Cosmatos, 1985) và các phần sau Nội dung lính Mỹ quay lại Việt Nam giải cứu tù binh, mang màu sắc chống Việt Nam thời Chiến tranh Lạnh. Thuộc nhóm phim Mỹ về chiến tranh Việt Nam bị xét kiểm duyệt nghiêm ngặt nhất.

Platoon(đạo diễn: Oliver Stone1986)
us-1986-Platoon là hành trình vỡ mộng của tân binh Chris Taylor khi chứng kiến sự khốc liệt và phi nghĩa của chiến tranh Việt Nam vào năm 1967. Bên cạnh việc sinh tồn trước Việt Cộng, anh bị giằng xé dữ dội giữa hai phe trong nội bộ trung đội: một bên nhân đạo do trung sĩ Elias dẫn đầu và một bên tàn bạo, say máu dưới quyền thượng sĩ Barnes. Sau khi chứng kiến Barnes giết hại dân thường và phản bội đồng đội, Chris đã nhân danh công lý kết liễu hắn trong một trận chiến đẫm máu rồi rời khỏi Việt Nam với tâm hồn hoàn toàn tổn thương.

Boat people (đạo diễn: Hứa An Hoa, 1982) tuy không có văn bản chính thức cấm nhưng khỏi nói cũng biết nó nói về Thuyền nhân một chủ đề cấm kị mà truyền thông không bao giờ dám nhắc đến.

Câu chuyện của Ngô Việt - The Story of Woo Viet 胡越的故事 (1981) (đạo diễn: Hứa An Hoa, 1981)
Ngô Việt một người Việt Nam tị nạn rời khỏi đất nước sau cuộc chiến tranh để đi đến Hong Kong.
link xem

Ái nhân đồng chí (đạo diễn: Hoàng Thái Lai, 1989) Còn có tên là Yêu tiếng hát Việt Nam, Lưu Đức Hòa qua Việt Nam quay phim bị cấm chiếu vĩnh viễn,  nội dung phim là hành trình của một phóng viên ảnh trẻ tới tác nghiệp tại Việt Nam cùng với nữ phiên dịch viên bản địa.
link xem

Nhóm 2 — Phim Việt Nam bị cấm hoặc buộc sửa vì nội dung xã hội/lịch sử trong nước

Chuyện tử tế (đạo diễn: Trần Văn Thủy, 1985) Phim tài liệu hoàn thành năm 1985, phản ánh chân thực cuộc sống thời bao cấp. Bị cấm chiếu ngay khi đưa kiểm duyệt; đạo diễn phải "giấu" phim khỏi sự phát hiện của chính quyền. Mãi đến 1987 mới được công chiếu nhờ tín hiệu từ Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh trong thời Đổi mới. Sau đó đoạt Giải Bồ Câu Bạc tại Liên hoan phim Quốc tế Leipzig 1992.

Xích Lô (đạo diễn: Trần Anh Hùng, 1995) Bị cấm chiếu tại Việt Nam ngay năm 1995, dù vừa đoạt Giải Sư Tử Vàng tại Liên hoan phim Venice. Lý do: khắc họa đời sống lao động nghèo và băng đảng tại TP.HCM theo góc nhìn bị cho là tiêu cực.

Bẫy cấp 3 (đạo diễn: Lê Văn Kiệt, 2012) Bị cấm vì "mô tả rất thô thiển khát khao chuyện giường chiếu của tuổi teen".

Bụi đời Chợ Lớn (đạo diễn: Charlie Nguyễn, 2013) Ngày 6/6/2013, Cục Điện ảnh chính thức cấm phổ biến vĩnh viễn dưới bất kỳ hình thức nào. Lý do: cổ súy bạo lực, "không phản ánh đúng hiện thực xã hội."

Ròm (đạo diễn: Trần Dũng Thanh Huy) Không vượt qua kiểm duyệt vì bị cho là mang góc nhìn tiêu cực về xã hội. Đoàn phim bị phạt 40 triệu đồng vì tự ý dự thi tại Liên hoan phim Busan khi chưa có giấy phép phổ biến trong nước. Phần nhân vật treo cổ tự vẫn, những người nghèo bị đẩy đến đường cùng là do có sự xuất hiện của một công ty bất động sản, phần này nghe đồn đã bị cắt khỏi bản công chiếu. Hèn chi tui coi mà cũng không hiểu lắm, đến khi nghe có sự xuất hiện của công ty này cùng một đám giang hồ đuổi người nghèo ra khỏi nơi định cư của họ thì mới hiểu ra.

Vợ ba (đạo diễn: Nguyễn Phương Anh — Ash Mayfair, 2019) Gây tranh cãi vì để diễn viên 13 tuổi đóng cảnh nóng. Nhà sản xuất tự rút khỏi rạp sau 4 ngày chiếu và bị phạt 50 triệu đồng vì chiếu bản khác bản đã được cơ quan kiểm duyệt duyệt.

Nước 2030 (đạo diễn: Nguyễn Võ Nghiêm Minh, dựa trên truyện của Nguyễn Ngọc Tư) Không bị cấm chính thức nhưng không ra rạp đại trà vì nhiều cảnh nhạy cảm. Từng chiếu khai mạc và cháy vé tại Liên hoan phim Berlin. Chỉ được chiếu hạn chế trong khuôn khổ các kỳ Liên hoan phim Việt Nam.

Vị / Taste (đạo diễn: Lê Bảo, 2021) Cục trưởng Cục Điện ảnh ký quyết định cấm phổ biến vì "không phù hợp với văn hóa Việt Nam" (hơn 30 phút cảnh khỏa thân của cầu thủ Nigeria với bốn phụ nữ lớn tuổi trong sinh hoạt hàng ngày). Nhà sản xuất buộc phải từ bỏ quyền tác giả để chuyển sang nhà sản xuất Singapore, giúp phim thoát khỏi bị xóa sổ hoàn toàn.

Viet and Nam / Nam và Việt (đạo diễn: Trương Minh Quý, 2024) Tham dự hạng mục Un Certain Regard tại Cannes 2024, bị cấm chiếu tại Việt Nam. Cùng đạo diễn với Trong lòng đất (2023) — phim trước đó của ông cũng không được cấp phép (Cục Điện ảnh từ chối cấp phép ngày 9/5/2024, theo Tuổi Trẻ). Thuộc thế hệ phim Việt trẻ thường bị kiểm duyệt vì cảnh tính dục, và những câu hỏi gián tiếp về lịch sử chiến tranh. Tên của nhân vật được cho là nhắm đến Việt Nam.

Đất rừng phương Nam (đạo diễn: Nguyễn Quang Dũng, 2023) Đây là trường hợp kiểm duyệt sau phát hành "êm" hiếm có — phim đã được hội đồng thẩm định duyệt 100% trước khi ra rạp (29/9/2023), nhưng sau làn sóng phản ứng dữ dội từ dư luận trong nước vì bị cho là "xuyên tạc lịch sử" (dùng tên các hội nhóm Trung Quốc Thiên Địa hội, Nghĩa Hòa đoàn để chỉ các tổ chức yêu nước Nam Kỳ), Cục Điện ảnh buộc đoàn phim phải thẩm định lại (14/10/2023) và đổi lời thoại: "Thiên Địa hội" → "Chính Nghĩa hội", "Nghĩa Hòa đoàn" → "Nam Hòa đoàn", trước khi được phép tiếp tục chiếu. Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch sau đó bác bỏ tin đồn lan truyền trên mạng xã hội rằng phim bị dừng chiếu hoàn toàn, khẳng định chỉ là chỉnh sửa lời thoại.

Nhóm 3 — Phim có cảnh "đường lưỡi bò" (Nine-dash line)

Nhóm lý do đặc thù liên quan chủ quyền Biển Đông — bất kỳ phim nào có hình ảnh bản đồ thể hiện yêu sách phi pháp của Trung Quốc đều bị rút khỏi rạp hoặc bị cấm.

Điệp vụ Biển Đỏ / Operation Red Sea (đạo diễn: Dante Lam, 2018) Phim chiến tranh Trung Quốc bị phát hiện có cảnh tuyên truyền chủ quyền Trung Quốc trên Biển Đông. CGV rút khỏi rạp sau 10 ngày chiếu.

Everest: Người tuyết bé nhỏ / Abominable (đạo diễn: Jill Culton, DreamWorks/Pearl Studio, 2019) Phim hoạt hình Mỹ-Trung được duyệt chiếu nhưng sau đó bị phát hiện cài bản đồ "đường lưỡi bò". CGV xin lỗi công khai và rút phim sau 10 ngày (13/10/2019).

Thợ săn cổ vật / Uncharted (đạo diễn: Ruben Fleischer, 2022) Bị cấm chiếu vì hình ảnh "đường lưỡi bò" trong một cảnh phim ngắn.

Barbie (đạo diễn: Greta Gerwig, 2023) Bị cấm chiếu ở Việt Nam vì xuất hiện hình ảnh bản đồ được cho là thể hiện đường lưỡi bò. Đây là một trong những trường hợp gây chú ý quốc tế lớn nhất vì phim là bom tấn toàn cầu.

John Wick: Chapter 4 (đạo diễn: Chad Stahelski, 2023) Bị đồn cấm chiếu tại Việt Nam thời điểm phát hành; báo chí trong nước đặt câu hỏi nghi vấn ("'John Wick 4' bị cấm chiếu ở Việt Nam?") — Bị đồn cấm chiếu tại Việt Nam vì có Chung Tử Đơn, ủng hộ đường lưỡi bò. Phim này bị TQ cấm chiếu vì Keanu ủng hộ tây tạng độc lập

Hướng gió mà đi / Flight to You (đạo diễn: Vương Vĩ, phim Netflix Trung Quốc, 2023) Phim truyền hình Trung Quốc bị gỡ khỏi Netflix Việt Nam vì lý do tương tự.

Little Women / Ba chị em (đạo diễn: Kim Hee-won, series Hàn Quốc, Netflix, 2022) Bị Netflix Việt Nam tự gỡ khỏi nền tảng vào tháng 10/2022 sau khi bị cho là có nội dung "xuyên tạc lịch sử" liên quan đến hình ảnh Chiến tranh Việt Nam.

Nhóm 4 — Phim Hollywood/quốc tế bị cấm vì lý do khác

The Hunger Games (đạo diễn: Gary Ross, 2012) Trở thành bom tấn Hollywood hiếm hoi bị cấm chiếu tại Việt Nam — được cho là do nội dung về nổi dậy chống chính quyền độc tài.

The Roundup (đạo diễn: Lee Sang-yong, phim Hàn Quốc, 2022) Bị cấm vì nói Việt Nam bất lực trước tội phạm HQ.

Nhóm 5 — Phim kinh dị bị cấm vì "mê tín dị đoan"

Nhóm phim dễ bị cấm nhất theo tiêu chí kiểm duyệt Việt Nam. Đây thường là quyết định hành chính nhanh, ít gây chú ý dư luận quốc tế so với các nhóm khác. Các ví dụ tiêu biểu:

• Rừng xác sống (2014)
• Tần số chết (2019)
• Nghĩa địa ma quái (2019)

Lý do luôn được viện dẫn: "đề tài mê tín dị đoan", "gây cảm giác hoảng loạn, mê muội trước các lực lượng siêu nhiên, ma quái" (theo Điều 9, Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Điện ảnh).

Nhóm 6 — Phim bị cấm hoặc bị phạt vì vi phạm thủ tục, tên gọi

Thủ tướng → đổi tên thành Chính khách (đạo diễn: Lê Hoàng) Bị Cục Điện ảnh "tuýt còi" vì tựa đề nhạy cảm. Đổi tên cũng không qua được vòng kiểm duyệt.

Cơ sở pháp lý chính thức của việc cấm phim

Theo Điều 9, Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Điện ảnh số 62/2006/QH11 (sửa đổi bởi Luật số 31/2009/QH12), phim bị cấm phổ biến nếu có:

1. Hình ảnh, lời thoại phỉ báng quốc huy, quốc kỳ, quốc ca, giá trị biểu trưng dân tộc; miệt thị dân tộc, tôn giáo
2. Cảnh đánh đập, tra tấn, giết người dã man, khuyến khích tội ác (trừ khi nhằm phê phán)
3. Nội dung khiêu dâm, đồi trụy, loạn dâm, loạn luân trái thuần phong mỹ tục
4. Nội dung dung thứ tệ nạn xã hội, gây hoảng loạn, mê muội trước siêu nhiên/ma quái
5. Tên phim phản cảm, thô tục
6. Nội dung trái pháp luật khác không thuộc các khoản trên

• Nguồn: Wikipedia — Danh sách phim bị cấm phát hành tại Việt Nam

Trong thực tế, các trường hợp như The Sympathizer hay Đất rừng phương Nam cho thấy việc kiểm duyệt không chỉ dừng ở văn bản pháp lý này — còn có một tầng kiểm duyệt khác vận hành qua chỉ thị nội bộ, áp lực dư luận do truyền thông nhà nước khơi mào, và quyết định hành chính không công khai lý do đầy đủ.

Bối cảnh kiểm duyệt điện ảnh Việt Nam

Theo RSF (Reporters Without Borders), Việt Nam xếp hạng 174/180 về tự do báo chí năm 2024. Cục Điện ảnh trực thuộc Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch có quyền cấm bất kỳ phim nào trước và sau khi phát hành, kể cả phim đã được duyệt. Các tiêu chí cấm thường gặp, tổng hợp từ các trường hợp trên:

1. Nội dung bạo lực, tình dục bị cho là không phù hợp
2. Góc nhìn "tiêu cực" về xã hội / lịch sử Việt Nam — kể cả khi phim chưa từng được quay trong nước (The Sympathizer)
3. Hình ảnh "đường lưỡi bò" của Trung Quốc
4. "Mê tín dị đoan"
5. Nội dung tôn giáo nhạy cảm
6. Vi phạm thủ tục (chiếu bản chưa duyệt, dự thi nước ngoài khi chưa có phép)
7. Áp lực dư luận sau phát hành dẫn đến buộc sửa hoặc thẩm định lại (Đất rừng phương Nam)
8. Cấm "âm thầm" không văn bản — chỉ thể hiện qua việc từ chối cấp phép quay, từ chối duyệt, hoặc gỡ bỏ nội dung báo chí liên quan mà không có thông cáo chính thức

Tài liệu tham khảo

Từ trái qua: đạo diễn Trần Anh Hùng, tài tử Hongkong Lương Triều Vỹ, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và diễn viên Trần Nữ Yên Khê (vợ Trần Anh Hùng) hội ngộ năm 1995 tại TPHCM sau khi phim Xích Lô bị cấm chiếu.
Ảnh của Nhiếp ảnh gia Dương Minh Long.